Ang Kilusang Gerilya

Nang bumagsak ang Bataan at Corregidor sa kamay ng mga Hapones

noong Mayo 6,1942 ay hindi pa rin natapos ang labanan ng mga Pilipino at

Hapones. Ang mga sundalong Pilipino, sa halip na sumuko, ay namundok at

ipinagpatuloy ang pakikipagpaglaban nang palihim. Nagpangkat-pangkat sila na

kung tawagin ay gerilya at mula sa mga bulubundukin at mga ilang na lugar,

nagsagawa ng mga pabigla-biglang pagsalakay. Ang kanilang layunin: lusubin ang

mga garison, patayin ang mga sundalo at opisyal na Hapon, palayain ang mga

nakakulong, at salakayin ang mga istasyong militar upang sirain ang mga

kagamitan at manguha ng mga bala at armas na gagamitin sa paglaban sa mga

hapon.

Sa kalaunan ay lumaki ang bilang ng mga gerilya at ito ay dahil sa pagiibayo ng kalupitan ng mga Hapon. Nagsama-sama ang mga maliliit na pangkat

mula sa iba’t ibang panig ng bansa. Naragdagan ang dami ng mga puwersang

gerilya nang sumapi ang mga sibilyan sa mga lungsod at bayan-bayan kasama na

ang ibang opisyal ng mga pamahalaang bayan na nagkukunwang tumutulong sa

mga Hapon. Namundok din ang mga sibilyan at karaniwang mamamayang hindi na

makatiis sa pagpapahirap ng mga Hapon. Kasama rin ang maraming kababaihang

naging biktima ng karahasan ng mga dayuhan.

Maraming pangkat ng mga gerilya ang nabuo sa iba’t ibang dako ng

Pilipinas. Ang ilan sa mga lider ng mga gerilya ay militar, samantalang ang iba’y

sibilyan. Si Tomas Confesor ang sibilyang lider ng Panay, samantalang si Koronel

Macario Peralta naman ang lider militar. Sa Leyte ay si Koronel Ruperto Kangleon.

Sa Mindanao ay sina Tomas Cabili at Salipada Pendatun. Sa Luzon, napabantog

sina Wenceslao Q. Vinzons at Marcos V. Agustin (Marking). Bukod dito, may mga

Amerikano ring naging kasapi at kasamang namundok at lumaban.

Sapagkat lumalaki ang kilusan at nagiging mapanganib para sa mga Hapon

ang mga gerilya, naging lalong malupit at mahigpit ang mga Hapon. Maraming

dinakip kahit walang sala. Kumuha ng maraming sibilyan na ginawang makapili at

bawat mapaghinalaan ay ikinukulong sa Puwersa Santiago sa Maynila at sa iba’t

ibang garisong itinayo. Subalit lalo lamang dumami ang nagsisapi sa kilusan.

Habang tinatakot ang bayan, lalo namang tumindi ang kanilang galit.

Pagtatatag ng Ikalawang Republika

Pagkatapos itatag ang Komisyong Tagapagapaganap ng Pilipinas, sa

pamumuno ni Jose Vargas, ipinag-utos ng mga Hapon ang paglikha ng pitong

kagawaran na ang bawa’t isa ay may kalihim na Pilipino. Ngunit sa bawat

kagawaran ay may isang Hapon na nagmamatyag at nagsasabi sa mga kalihim

kung ano ang gagawin.

Nang dakong 1943, nilikha ng mga Hapon ang Panimulang Lupon sa

Pagsasarili ng Pilipinas na binubuo ng mga Pilipino at inatasan itong maghanda ng

isang saligang-batas bilang paghahanda sa republikang kanilang ipagkakaloob.

Bago nangyari ito, pinawalang-bisa ng mga Hapon ang mga partidong pulitikong

naitatag noong panahon ng Komonwelt. Bilang kapalit nito, inutusan nila ang mga

Pilipinong lumikha ng isang Kapisanan sa Paglilingkod ng Bagong Pilipinas o

KALIBAPI. Inutusan itong sumulat at pagtibayin ang isang saligang-batas para sa

pagtatatag ng bagong Republika ng Pilipinas. Naghalal ang KALIBAPI ng mga

kaanib ng Pambansang Asembleya at noong ika-23 ng Setyembre, 1943, sa pangunang pagtitipon ng Asembleya ay nahalal na Pangulo ng Republikang tinatangkilik

ng Hapon si Jose P. Laurel.

Noong ika-14 ng Oktubre,1943 ay pinasinayaan ang Ikalawang Republika ng

Pilipinas na lalong kilala sa tawag na pamahalaang nasa patnubay ng Hapon. Ang

pambansang awit at watawat ng Pilipinas na dati ay ipinagbawal ay ipinaawit at

iwinagayway. Nang araw ding iyon, pinilit ng mga Hapon si Jose P. Laurel na

pirmahan ang isang kasunduang militar kung saan ang Pilipinas ay nangangako ng

katapatan sa bansang Hapon. Ngunit bagama’t pumirma si Pangulong Laurel, ito ay

walang saysay sapagkat nanatiling matapat sa mga Amerikano ang mga Pilipino at

hinihintay lamang ang kanilang pagbabalik.

Pagbabagong Pampulitika

Sa ilalim ng Republika, lahat ng mga nanungkulan sa pamahalaang

pambansa at lokal ay pawang Pilipino, ngunit hindi maaaring tumutol sa bawat

naisin ng mga opisyal na sundalong Hapon na nakatalaga at nagmamatyag sa

bawat kilos nila. Liga militar na Hapones ang nagpapatakbo ng pamahalaan. Ang

PAMAMAHALA AT PAMAMALAKAD NG MGA HAPON

Maikli lamang ang panahon ng pananakop ng mga Hapon. Subalit ang

panahong iyon ay nakatimo din sa isipan ng ating mga kababayan. Ilan sa mga isyu

at usaping binubuksang muli ngayon ay ang isyu ng “comfort women” o pangaabuso sa mga kababaihan. Isa lamang iyan sa mga naranasan ng mga Pilipino sa

kamay ng mga Hapon.

Sa modyul na ito, pagtutuunan ng pansin ang pamamahala at

pamamalakad ng mga Hapon, ang mga pagbabagong nais nilang ipatupad, at

ang mga karahasang hinding hindi malilimutan ng mga Pilipinong nabuhay

noong panahong iyon. Talaga nga kayang pagkakalooban nila ng kalayaan ang

mga Pilipino noon?

Ang Pananaw ng Hapon Para sa Dulong Silangang Asya

Ang Pilipinas ay paunlad na nang paunlad, lalo na sa kabuhayan, nang

sumiklab ang ikalawang digmaang pandaigdig at sakupin ito ng mga Hapones.

Nang mapabagsak ang Bataan at Corregidor, nagtatag ng isang pamahalaan ang

mga Hapon sa Maynila. Nabanggit na, sa sinundang modyul, ang paghirang nila

kay Jose Vargas bilang tagapangulo ng itinatag na Komisyong Tagapagpaganap

ng Pilipinas.

Noong mga unang buwan ng 1943, ipinahayag ng mga Hapon na nais

nilang mabigkis ang lahat ng mamamayan ng Dulong Silangang Asya upang

magkaroon ng kasaganaan at kaunlaran sa bahaging ito ng daigdig. Upang matamo ito, bubuo ang Hapon ng mga programang pang-ekonomiya upang

magkaroon ng pagkakaisa ang mga rehiyon sa Pasipiko, mula sa Burma hanggang

Australia.

Pinangakuan nila ang mga Pilipino na bibigyan ng kasarinlan kung sila ay

tutulong sa pagbuo ng “Samasamang Kasaganaan sa Higit na Malaking Silangang

Asya”. Tinawag ito sa Ingles na “Greater East Asia Co-Prosperity Sphere.”

Lumalabas na ang layunin nila sa pananakop ay ang paunlarin ang Dulong

Silangang Asya na kinabibilangan ng Pilipinas. Lumalabas din na isang paanyaya

ang pagmumungkahing sumali ang Pilipinas sa kalipunang ito. Ngunit kung

susuriin, mangyayari lamang ang sinasabing kasaganaan kung ilalagay ang mga

bansa sa ilalim ng kanilang pamumuno at kapangyarihan. Mga Tunay na Layunin sa Pananakop ng Hapon

Bukod sa “paanyaya” ng Hapon sa Pilipinas na lumahok sa kanyang

programa, maraming salik na nagtulak sa bansang Hapon upang palawakin ang

kaniyang teritoryo. Una, lumalaki ang populasyon ng Hapon at kailangan ng mas

malaking teritoryo. Pangalawa, lumalaki ang kanilang produksyon at kinakailangang

magkaroon ng pamilihan ang kanilang mga kalakal. Pangatlo, ang bansang Hapon

ay naghahanap ng makukuhanan ng mga likas na yaman upang gamitin sa

paggawa ng mga makabagong teknolohiya at mga kagamitang pandigma.

Upang madaling matamo ang kanilang mga layunin, pinag-aralan ng mga

Hapon kung paano kukumbinsihin ang mga opisyal na Pilipino. Batid ng mga

Hapon ang kasaysayan ng pakikipaglaban ng mga Pilipino upang makuha ang

kalayaan sa mga Espanyol at Amerikano. Batid nila na pinagpilitan ng mga

Pilipinong makuha ang kalayaan upang mapasakamay nila ang pagpapatakbo ng

pamahalaan. Walang ninanais ang mga Pilipino kundi ang pamunuuan ang sarili

nilang bansa. Dahil dito, pinangakuan nila ng kasarinlan ang mga Pilipino. Upang

isulong diumano ang kasarinlang ito, nangako ang pamahalaang militar ng Hapon

na magtatatag ito ng isang Republika na pamumunuan ng mga Pilipino.