Ang Kilusang Gerilya

Nang bumagsak ang Bataan at Corregidor sa kamay ng mga Hapones

noong Mayo 6,1942 ay hindi pa rin natapos ang labanan ng mga Pilipino at

Hapones. Ang mga sundalong Pilipino, sa halip na sumuko, ay namundok at

ipinagpatuloy ang pakikipagpaglaban nang palihim. Nagpangkat-pangkat sila na

kung tawagin ay gerilya at mula sa mga bulubundukin at mga ilang na lugar,

nagsagawa ng mga pabigla-biglang pagsalakay. Ang kanilang layunin: lusubin ang

mga garison, patayin ang mga sundalo at opisyal na Hapon, palayain ang mga

nakakulong, at salakayin ang mga istasyong militar upang sirain ang mga

kagamitan at manguha ng mga bala at armas na gagamitin sa paglaban sa mga

hapon.

Sa kalaunan ay lumaki ang bilang ng mga gerilya at ito ay dahil sa pagiibayo ng kalupitan ng mga Hapon. Nagsama-sama ang mga maliliit na pangkat

mula sa iba’t ibang panig ng bansa. Naragdagan ang dami ng mga puwersang

gerilya nang sumapi ang mga sibilyan sa mga lungsod at bayan-bayan kasama na

ang ibang opisyal ng mga pamahalaang bayan na nagkukunwang tumutulong sa

mga Hapon. Namundok din ang mga sibilyan at karaniwang mamamayang hindi na

makatiis sa pagpapahirap ng mga Hapon. Kasama rin ang maraming kababaihang

naging biktima ng karahasan ng mga dayuhan.

Maraming pangkat ng mga gerilya ang nabuo sa iba’t ibang dako ng

Pilipinas. Ang ilan sa mga lider ng mga gerilya ay militar, samantalang ang iba’y

sibilyan. Si Tomas Confesor ang sibilyang lider ng Panay, samantalang si Koronel

Macario Peralta naman ang lider militar. Sa Leyte ay si Koronel Ruperto Kangleon.

Sa Mindanao ay sina Tomas Cabili at Salipada Pendatun. Sa Luzon, napabantog

sina Wenceslao Q. Vinzons at Marcos V. Agustin (Marking). Bukod dito, may mga

Amerikano ring naging kasapi at kasamang namundok at lumaban.

Sapagkat lumalaki ang kilusan at nagiging mapanganib para sa mga Hapon

ang mga gerilya, naging lalong malupit at mahigpit ang mga Hapon. Maraming

dinakip kahit walang sala. Kumuha ng maraming sibilyan na ginawang makapili at

bawat mapaghinalaan ay ikinukulong sa Puwersa Santiago sa Maynila at sa iba’t

ibang garisong itinayo. Subalit lalo lamang dumami ang nagsisapi sa kilusan.

Habang tinatakot ang bayan, lalo namang tumindi ang kanilang galit.